Niebezpieczne składniki smogu i ich wpływ na zdrowie

26 maja 2026 | Ochrona powietrza

Pył zawieszony PM10 ma średnicę poniżej 10 mikrometrów i jest absorbowany w górnych drogach oddechowych i oskrzelach. PM10 wdychane do płuc mogą powodować różne reakcje np. kaszel, trudności z oddychaniem i zadyszkę, szczególnie w czasie wysiłku fizycznego. Przyczyniają się do zwiększenia zagrożenia infekcjami układu oddechowego oraz występowania zaostrzeń objawów chorób alergicznych np. astmy, kataru siennego i zapalenia spojówek.

Nasilenie objawów zależy w dużym stopniu od stężenia pyłu w powietrzu, czasu ekspozycji, dodatkowego narażenia na czynniki pochodzenia środowiskowego oraz zwiększonej podatności osobniczej. Nowe dane świadczą o ujemnym wpływie inhalowanego pyłu na zdrowie kobiet ciężarnych oraz rozwijającego się płodu (niski ciężar urodzeniowy, wady wrodzone, powikłania przebiegu ciąży).

Pył zawieszony PM 2.5 to drobne frakcje pyłów, które mogą przenikać do krwiobiegu, a dłuższe narażenie na ich wysokie stężenia może mieć istotny wpływ na przebieg chorób serca (nadciśnienie, zawał) lub nawet zwiększać ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe, szczególnie płuc. Pyły o średnicy poniżej 2,5 mikrometra (tzw. pyły drobne PM 2,5) wchłaniane są w górnych i dolnych drogach oddechowych i mogą również przenikać do krwi. Podobnie jak pyły z grupy PM10 mogą powodować kaszel, trudności z oddychaniem i zadyszkę, szczególnie w czasie wysiłku fizycznego.

Benzo(a)piren – B(a)P to organiczny związek chemiczny będący przedstawicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Benzo(a)piren wykazuje małą toksyczność ostrą, zaś dużą toksyczność przewlekłą, co związane jest z jego zdolnością kumulacji w organizmie. Podobnie jak inne WWA, jest związkiem silnie rakotwórczym. Posiada również właściwości mutagenne. Do innych działań niepożądanych zalicza się podrażnienie oczu, nosa, gardła i oskrzeli. Benzo(a)piren jest częstym składnikiem zanieczyszczeń powietrza, który towarzyszy tzw. niskiej emisji. B(a)P będący skutkiem niskiej emisji wydziela się podczas spalania drewna, węgla, oraz śmieci (najczęściej tworzyw sztucznych typu PET).

WWA – wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne powstają głównie w procesach niecałkowitego spalania węgla i drewna (ogólniej: biomasy) oraz, w mniejszym stopniu, paliw płynnych. Proces zachodzi zarówno w warunkach naturalnych (np. podczas pożaru lasu), jak i w na skutek działalności człowieka (spalanie paliw stałych, odpadów, spaliny pojazdów mechanicznych, emisje przemysłowe). Za większość emisji WWA do środowiska odpowiadają zdecydowanie źródła antropogenne (np. tzw. niska emisja powierzchniowa, czyli zanieczyszczenia z domowych pieców i kotłów).

Występowanie WWA w środowisku ma charakter powszechny, dotyczy to również organizmu człowieka. U ludzi narażonych zawodowo na obecność WWA, w wyniku ekspozycji inhalacyjnej i dermalnej, stwierdzono obecność związków tej grupy i ich metabolitów w moczu i krwi. Najistotniejszym spośród nich z punktu widzenia zdrowia człowieka jest benzo(a)piren posiadający właściwości rakotwórcze. Za wskaźnik całej grupy WWA uznano benzo(a)piren, ze względu na stopień rakotwórczego oddziaływania i powszechność występowania w środowisku.

Tlenki azotu (NO i NO₂) powstają głównie w wyniku spalania paliw w silnikach samochodowych i piecach grzewczych. Dwutlenek azotu drażni drogi oddechowe, nasila objawy astmy i alergii, a także uczestniczy w tworzeniu się smogu fotochemicznego.
Dwutlenek siarki (SO₂) jest produktem spalania węgla i oleju opałowego. W kontakcie z wodą w atmosferze tworzy kwas siarkowy, który przyczynia się do powstawania kwaśnych deszczy, niszczących roślinność, gleby i budynki.

Tlenek węgla (CO) znany jako czad, to bezbarwny i bezwonny gaz powstający przy niepełnym spalaniu paliw. Łączy się z hemoglobiną we krwi, ograniczając transport tlenu w organizmie, co może prowadzić do niedotlenienia, a w skrajnych przypadkach – do śmierci.

Ozon troposferyczny (O₃) nie pochodzi bezpośrednio z emisji, lecz powstaje w wyniku reakcji chemicznych pomiędzy tlenkami azotu i lotnymi związkami organicznymi pod wpływem promieniowania słonecznego. W wysokich stężeniach działa drażniąco na układ oddechowy i osłabia odporność organizmu.

Metale ciężkie – ołów (Pb), kadm (Cd), rtęć (Hg), arsen (As), nikiel (Ni) oraz chrom (Cr) stanowią szczególnie groźną grupę zanieczyszczeń, ponieważ nie ulegają rozkładowi i mogą gromadzić się w środowisku oraz w organizmach żywych. Ich źródłem są procesy przemysłowe, spalanie paliw kopalnych, emisje z pojazdów, a także spalanie odpadów w nieprzystosowanych piecach.

https://smoginfo.pl