Jakość powietrza – podstawowe pojęcia

15 maja 2026 | Ochrona powietrza

Niska emisja – to emisja na niskiej wysokości, do 40 m. Wynika z ogrzewania domów za pomocą węgla i innych paliw stałych, często w piecach nie spełniających żadnych standardów emisyjnych. W takich piecach można spalić nie tylko odpady węglowe (muł i miał), ale także zwykłe śmieci, w tym tworzywa sztuczne. Muł i miał węglowy to produkty o wysokiej zawartości siarki, chloru czy popiołu. Z powodu wysokości emisji zanieczyszczeń niska emisja jest zjawiskiem szczególnie szkodliwym – wprowadzane do powietrza zanieczyszczenia gromadzą się wokół miejsca wytworzenia stwarzając zagrożenie dla zdrowia (zazwyczaj są to miejsca zwartej zabudowy mieszkalnej).

Niska emisja jest przyczyną pojawienia się w powietrzu wielu szkodliwych substancji, wśród których można wyszczególnić:

• pyły zawieszone (w zależności od frakcji cząsteczek są to PM 10, PM 2,5 czy PM 1 – im niższa wartość tym mniejsza frakcja i tym samym większa szkodliwość) z drobinkami sadzy itp.,
• dwutlenek siarki (SO2) – wyjątkowo szkodliwy zarówno dla zdrowia człowieka, jak i całego środowiska (to jedna z głównych przyczyn powstawania kwaśnych deszczy),
• tlenki azotu (NOx) – w tym dwutlenek azotu – są jedną z przyczyn powstawania dziury ozonowej czy smogu,
• metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów, mangan, chrom) – szkodliwe dla ludzi, zwierząt i roślin,
• wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), m.in. benzo(a)piren) – substancje rakotwórcze i powodujące silne zatrucia,
• dioksyny – trujące związki chemiczne, często odpowiedzialne za pojawienie się nowotworów czy bezpłodności.

Emisja liniowa (komunikacyjna) – to emisja zanieczyszczeń do atmosfery związana z ruchem pojazdów.

Emisja punktowa – emisja zanieczyszczeń do powietrza z pojedynczych źródeł stacjonarnych, najczęściej wysokich kominów, np. zakładów przemysłowych, elektrowni, spalarni odpadów, czy też inne jednostki technologiczne.

Stężenie (imisja) – jest podawane najczęściej w mikrogramach (μg) na metr sześcienny i jest efektem emisji oraz dyspersji, czyli przemieszczania się zanieczyszczeń.

Pył zawieszony PM 10 – drobny pył składający się z mieszaniny cząstek zawieszonych w powietrzu, będących mieszaniną różnych substancji. Pył zawieszony może zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. rakotwórczy benzo[a]piren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany. Pył PM10 to cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów (ok. jednej piątej grubości ludzkiego włosa), które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc.

• Poziom dopuszczalny dla stężenia średniodobowego wynosi 50 µg/m3 i może być przekraczany nie więcej niż 35 dni w ciągu roku.
• Poziom dopuszczalny dla stężenia średniorocznego wynosi 40 µg/m3,
• Poziom informowania – 100 µg/m3
• Poziom alarmowy – 150 µg/m3

Pył zawieszony PM 2,5 – to bardzo drobne cząstki: o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych, płuc oraz przenikać do krwi.
Poziom dopuszczalny dla stężenia średniorocznego dla pyłu PM 2,5 wynosi 25 µg/m3

Benzo(alfa)piren – to rakotwórczy i mutagenny związek chemiczny będący przedstawicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Benzo(alfa)piren wykazuje małą toksyczność ostrą, zaś dużą toksyczność przewlekłą – co związane jest z jego zdolnością kumulacji w organizmie.
Dopuszczalny średnioroczny poziom B(a)P to 1 ng/m3

Roczna ocena jakości powietrza – coroczna analiza jakości powietrza prowadzona w oparciu o wyniki pomiarów Państwowych Stacji Monitoringu Jakości Powietrza. Jest prowadzona wg kryteriów określonych w:

• dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 roku w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy
• dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, niklu, rtęci i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu.

Obecnie pod kątem ochrony zdrowia ocenie podlega 12 substancji:

• dwutlenek siarki (SO2)
• dwutlenek azotu (NO2)
• tlenek węgla (CO)
• benzen (C6H6)
• ozon (O3)
• pył drobny PM10 (o średnicy do 10µm)
• pył drobny PM2,5 (o średnicy do 2,5 µm)
• metale ciężkie: ołów (Pb), arsen (As), nikiel (Ni), kadm (Cd) oznaczane w pyle PM10
• benzo(a)piren oznaczany w pyle PM10.

Ze względu na ochronę roślin ocenie podlegają 3 substancje:

• dwutlenek siarki (SO2)
• tlenki azotu (NOx)
• ozon (O3).

Dla każdego z wymienionych zanieczyszczeń określone są stężenia w powietrzu, które nie powinny być przekraczane:

• dla dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2), tlenku węgla (CO), benzenu (C6H6), pyłu PM10, pyłu PM2,5 i ołowiu (Pb) w pyle PM10 określone są poziomy dopuszczalne. Poziom dopuszczalny – jest to poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym terminie i który po tym terminie nie powinien być przekraczany; poziom dopuszczalny jest standardem jakości powietrza. Poziomy dopuszczalne są określone pod kątem ochrony zdrowia ludzi i ochrony roślin.
• dla ozonu (O3), pyłu drobnego PM2,5, metali ciężkich: arsen (As), nikiel (Ni), kadm (Cd) oraz benzo(a)pirenu określony jest poziom docelowy
  Poziom docelowy – jest to poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym czasie za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych; poziom ten ustala się w celu unikania, zapobiegania lub ograniczania szkodliwego wpływu danej substancji na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość. Poziomy docelowe są określone pod kątem ochrony zdrowia ludzi i ochrony roślin
• dla ozonu (O3) określone są poziomy celu długoterminowego.
  Poziom celu długoterminowego – jest to poziom substancji, poniżej którego, zgodnie ze stanem współczesnej wiedzy, bezpośredni szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość jest mało prawdopodobny; poziom ten ma być osiągnięty w długim okresie czasu, z wyjątkiem sytuacji, gdy nie może być osiągnięty za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych;
  Poziomy celu długoterminowego do są określone pod kątem ochrony zdrowia ludzi i ochrony roślin.

https://smoginfo.pl