Co znajduje się w zanieczyszczonym powietrzu

14 maja 2026 | Ochrona powietrza

Powietrze, którym oddychamy, nie składa się wyłącznie z tlenu, azotu i pary wodnej. Powietrza zawiera liczne zanieczyszczenia, które mogą mieć poważny wpływ na zdrowie ludzi, stan środowiska oraz klimat.

Do najgroźniejszych składników zanieczyszczonego powietrza należą pyły zawieszone, tlenki azotu, dwutlenek siarki, tlenek węgla, ozon troposferyczny oraz lotne związki organiczne.

Pyły zawieszone (PM10 i PM2,5) to drobne cząstki unoszące się w powietrzu, pochodzące głównie z procesów spalania węgla, drewna, benzyny i oleju napędowego. PM2,5, czyli cząstki o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra, są szczególnie niebezpieczne, ponieważ przenikają głęboko do płuc, a nawet do krwiobiegu. Mogą powodować choroby układu oddechowego, sercowo-naczyniowego oraz nowotwory.

Benzo(a)piren (BaP) to jeden z najgroźniejszych związków chemicznych obecnych w zanieczyszczonym powietrzu. Należy do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) – substancji powstających podczas niepełnego spalania materiałów zawierających węgiel, takich jak węgiel kamienny, drewno, ropa naftowa, benzyna czy odpady komunalne. Ma silne właściwości rakotwórcze, mutagenne i teratogenne (czyli uszkadzające materiał genetyczny i rozwój płodu).

Tlenki azotu (NO i NO₂) powstają głównie w wyniku spalania paliw w silnikach samochodowych i piecach grzewczych. Dwutlenek azotu drażni drogi oddechowe, nasila objawy astmy i alergii, a także uczestniczy w tworzeniu się smogu fotochemicznego.
Dwutlenek siarki (SO₂) jest produktem spalania węgla i oleju opałowego. W kontakcie z wodą w atmosferze tworzy kwas siarkowy, który przyczynia się do powstawania kwaśnych deszczy, niszczących roślinność, gleby i budynki.

Tlenek węgla (CO) znany jako czad, to bezbarwny i bezwonny gaz powstający przy niepełnym spalaniu paliw. Łączy się z hemoglobiną we krwi, ograniczając transport tlenu w organizmie, co może prowadzić do niedotlenienia, a w skrajnych przypadkach – do śmierci.

Ozon troposferyczny (O₃) nie pochodzi bezpośrednio z emisji, lecz powstaje w wyniku reakcji chemicznych pomiędzy tlenkami azotu i lotnymi związkami organicznymi pod wpływem promieniowania słonecznego. W wysokich stężeniach działa drażniąco na układ oddechowy i osłabia odporność organizmu.

Metale ciężkie – ołów (Pb), kadm (Cd), rtęć (Hg), arsen (As), nikiel (Ni) oraz chrom (Cr) stanowią szczególnie groźną grupę zanieczyszczeń, ponieważ nie ulegają rozkładowi i mogą gromadzić się w środowisku oraz w organizmach żywych. Ich źródłem są procesy przemysłowe, spalanie paliw kopalnych, emisje z pojazdów, a także spalanie odpadów w nieprzystosowanych piecach.

https://smoginfo.pl